Voor kandidaten die staatsexamen Nt2 doen kan het maken van dat examen spannend zijn. Sommige kandidaten hebben daarnaast extra ondersteuning nodig, bijvoorbeeld vanwege dyslexie, een visuele beperking of trauma’s. In dat geval kunnen zij examen doen met aanpassingen. Dat heet passend examineren (PE). Wendy Pieterman van de afdeling Nt2 van Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en Carola Geerts, examenleider op de DUO-examenlocatie in Eindhoven, begeleiden kandidaten tijdens dat traject.
Wendy Pieterman en Carola Geerts
Wendy werkt sinds 2020 bij de afdeling Staatsexamens Nt2 van DUO en heeft tegenwoordig een coördinerende rol. Ze houdt zich bezig met de planning van examens, de communicatie tussen DUO en het College voor Toetsen en Examens (CvTE) en het beoordelen van aanvragen voor passend examineren. Carola werkt sinds 2011 op de examenlocatie in Eindhoven. Ze begon als medewerker en werkt nu als senior medewerker.
Achter de schermen begint passend examineren al ruim voordat een kandidaat de examenlocatie binnenstapt. Wendy: ‘Wanneer een kandidaat zich aanmeldt voor een examen, kan diegene aangeven dat er aanpassingen nodig zijn tijdens het examen. Vanaf dat moment begint het proces voor passend examineren.’
Van aanvraag tot examen
Na de aanmelding vraagt DUO aanvullende informatie op bij de kandidaat. Daarna wordt bekeken welke aanpassing mogelijk is. Wendy: ‘Wij willen dat iedere kandidaat het examen goed kan maken. Zodra wij de informatie binnen hebben, beoordelen we de situatie. Daarbij werken we met richtlijnen van het CvTE. Als de aanpassing is toegekend, gaan we samen met de kandidaat kijken naar een geschikte examendatum.’
Dat gebeurt in nauw overleg met de examenlocatie. Carola: ‘Wendy, of haar collega, neemt dan contact met ons op om te kijken of er ruimte beschikbaar is en of er voldoende personeel aanwezig is. Zodra dat geregeld is, kan het examen met de kandidaat worden ingepland.’
De aanpassingen verschillen per kandidaat. Sommige kandidaten hebben vooral behoefte aan extra rust of extra tijd. Wendy: ‘Een aparte ruimte en extra tijd zijn de meest voorkomende aanpassingen. Dat kan bijvoorbeeld te maken hebben met dyslexie, concentratieproblemen of psychische klachten.’
Kandidaten met een visuele beperking kunnen bijvoorbeeld gebruikmaken van grootschrift of een groter beeldscherm. Ook technische hulpmiddelen worden aangepast wanneer dat nodig is. Carola: ‘Bij het spreekexamen gebruiken kandidaten normaal gesproken een headset met microfoon. Maar sommige kandidaten vinden dat niet prettig, bijvoorbeeld door gehoorapparatuur. Dan kunnen we werken met losse geluidsboxen en een opnameapparaat op tafel.’
Soms zijn de verzoeken heel specifiek. Wendy vertelt over een kandidaat die een kookwekker naast zich wilde hebben tijdens het examen. ‘Diegene was zwaar getraumatiseerd en werd rustig van dat geluid. Dan kijken wij samen of zoiets mogelijk is.’
Rust creëren
Voor Carola begint het werk wanneer de kandidaat op de locatie arriveert. Kandidaten die een examen met aanpassingen doen worden vaak iets later uitgenodigd dan de andere kandidaten. ‘Dan is de wachtruimte grotendeels leeg en kun je iemand rustig ontvangen’, legt ze uit. ‘Je hebt dan meer tijd voor persoonlijke uitleg en contact.’
Soms delen kandidaten daarbij ook iets over hun achtergrond. Carola herinnert zich een kandidaat die vlak voor het examen erg emotioneel werd. ‘Ze vertelde dat ze al meerdere examens had gehaald, maar dat dit examen maar niet wilde lukken. Ze zat met tranen in haar ogen. Dan probeer je iemand eerst rustig te krijgen. Je gaat iemand niet overstuur aan een examen laten beginnen.’
Volgens Carola vraagt passend examineren daarom soms ook extra flexibiliteit van examenleiders. Kandidaten kunnen bijvoorbeeld behoefte hebben aan pauzes of beweging tijdens het examen. ‘We hadden laatst iemand die aangaf niet lang te kunnen zitten. Dan spreken we af dat de kandidaat even mag staan of bewegen en zetten we het examen tijdelijk stil. Die tijd krijgt de kandidaat later terug.’
Die aanpassingen moeten tegelijkertijd eerlijk blijven voor alle kandidaten. Wendy: ‘We houden daar goed rekening mee. Kandidaten mogen bijvoorbeeld niet tijdens een pauze met andere kandidaten praten. Het examen moet voor iedereen vergelijkbaar blijven verlopen.’
Maatwerk in de praktijk
Soms vraagt passend examineren om snel schakelen. Carola vertelt over een slechtziende kandidaat die oorspronkelijk digitaal examen zou doen. ‘Beneden bij de kluisjes merkten we al dat hij de kluis nauwelijks kon zien. Vervolgens zagen we in de examenruimte dat het scherm ook niet werkte voor hem. Toen zijn we meteen gaan overleggen.’
Uiteindelijk werd besloten om het examen op papier af te nemen, in A3-formaat en met dikke stift in plaats van pen. ‘Dat werkte veel beter. We weten uiteindelijk niet of hij geslaagd is, maar hij heeft het examen in ieder geval goed kunnen maken.’
Steeds meer kandidaten maken het staatsexamen Nt2. Dat brengt ook met zich mee dat er meer kandidaten een aangepast examen doen. ‘Wendy: ‘Het aantal PE-examens neemt inderdaad toe. Je moet dan wel goed blijven kijken welke aanpassingen vaker voorkomen en hoe je dat goed en zo efficient mogelijk organiseert. Daarbij kijken we ook naar de ruimte op locaties en hoeveel aangepaste afnames mogelijk zijn.’
Contact met kandidaten
Het werk draait volgens beiden uiteindelijk vooral om mensen. Carola: ‘Wat ik leuk vind is de afwisseling. Je hebt op verschillende momenten contact met kandidaten.’
Ze probeert met kleine dingen spanning weg te nemen. ‘Ik hoop altijd dat als ik vrolijk iemand kom ophalen en rustig uitleg geef, dat ik daarmee iets van de zenuwen wegneem.’
Voor Carola blijft vooral dat persoonlijke contact bijzonder. ‘Laatst had ik een kandidaat die het vooraf erg moeilijk had. Na afloop zei ze: dank u wel, u bent lief. Dat zijn van die momenten waar je het uiteindelijk voor doet.’