Onlangs mocht ik deelnemen aan de paneldiscussie van het symposium Assessment for Future Education, georganiseerd door de Thinking Skills in Schools lab group van het Behavioural Science Institute van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Onderzoekers, onderwijsprofessionals en beleidsmakers gingen met elkaar in gesprek over een belangrijke vraag: hoe bereiden we leerlingen voor op een toekomst die we nog niet precies kennen, en wat betekent dat voor de manier waarop we hun ontwikkeling beoordelen?
Karin Pilz, afdelingshoofd nmp (staatsexamen Nederlands als tweede taal, middelbaar beroepsonderwijs en primair onderwijs)
Tijdens de paneldiscussie kwamen interessante en fundamentele vragen op tafel. Natuurlijk was AI een belangrijk thema. Een van de grootste uitdagingen in verband met AI is het overbruggen van de kloof tussen de manier waarop leerlingen leren in een digitale wereld en de manier waarop wij toetsen. AI verandert in hoog tempo de manier waarop leerlingen leren, denken en problemen oplossen. Hoe kunnen we als onderwijsveld gezamenlijk en op een passende manier inspelen op deze veranderingen?
Dat is een lastige vraag waar niet zomaar een antwoord op te geven is. Dat de ontwikkelingen zo snel gaan maakt dat ik soms het gevoel heb dat we samen achter de feiten aan lopen. En dat is misschien ook zo. Ik denk dat we moeten focussen op dat ‘samen’, om als onderwijsketen de juiste stappen te kunnen blijven zetten. Zoals we dat bijvoorbeeld doen binnen het programma digitalisering centrale examens.
Een andere belangrijke vraag ging over de kerndoelen en de vaardigheden die we centraal zouden moeten toetsen. Moeten we ons alleen blijven richten op de traditionele domeinen, of moeten we ook andere vaardigheden een nadrukkelijkere plek geven? Een voorbeeld hiervan was creativiteit. Pisa heeft in 2022 voor het eerst creatief denken als afzonderlijk domein internationaal getoetst. Creativiteit is dus op een bepaalde manier toetsbaar. Maar betekent dat ook dat we creativiteit centraal moeten toetsen? Niet alles wat belangrijk is, hoeft automatisch een plek te krijgen in een centrale toets of een centraal examen. Toetsing is geen doel op zich.
Ik denk dat het vooral belangrijk is om de kern niet uit het oog te verliezen. Creativiteit ontstaat niet in een vacuüm. Om een symfonie te kunnen schrijven, moet je eerst muziek kunnen lezen. Creativiteit vraagt om een stevig fundament van kennis en vaardigheden waarop je kan voortbouwen. Ik moet hierbij denken aan de vioollessen in mijn jeugd. Het moment dat ik zelf leuke melodietjes op de viool kon bedenken kwam na jaren vol valse noten, waar ik mijn ouders mee heb geteisterd. De basis moest nog gelegd worden.
Ook kent creativiteit veel gezichten en laat het zich daardoor moeilijk in een centrale toets vangen. Ik denk dat we onderscheid moeten maken tussen wat we centraal willen toetsen en wat we in het onderwijs willen stimuleren. Centrale toetsen en examens hebben de belangrijke functie om op een betrouwbare en eerlijke manier vast te stellen of leerlingen essentiële kennis en vaardigheden beheersen. Tegelijkertijd moeten we in het onderwijs volop ruimte bieden aan leerlingen om hun creativiteit te ontdekken en te ontwikkelen.