De samenleving wordt steeds digitaler en het onderwijs beweegt daarin mee. Ook de centrale examens ontwikkelen zich verder. Een deel van deze examens is al digitaal. Digitalisering biedt kansen om examens flexibeler, toegankelijker en persoonlijker te maken. Zo sluiten we met digitale centrale examens beter aan bij de leefwereld van leerlingen. In de toekomst kunnen we hiermee misschien ook nieuwe vaardigheden toetsen.
Met het programma digitalisering centrale examens onderzoeken we de komende vijf jaar bij welke vakken en vakonderdelen digitalisering echt meerwaarde heeft. We testen verschillende vormen van een digitaal examen. Als een experiment slaagt, bekijken we of invoering mogelijk is. Daarbij blijven we zorgvuldig omgaan met onderwerpen zoals privacy, betrouwbaarheid, techniek en organisatie. Daarom kiezen we voor een stapsgewijze aanpak waarin we blijven leren.
Het programma bestaat uit projecten die vallen onder drie programmalijnen::
- Verkennen van nieuwe technologische oplossingen
We onderzoeken nieuwe technologische oplossingen voor examens en de examenketen. Denk bijvoorbeeld aan de inzet van AI bij het nakijken van examens of het opstellen van examenvragen. - ICT inzetten voor vakvernieuwing
We gebruiken ICT om examens beter aan te laten sluiten bij vakinhoudelijke vernieuwingen. Een voorbeeld is een centraal kijk- en luisterexamen voor moderne vreemde talen. - Doorontwikkelen van de keteninfrastructuur
We werken aan een flexibelere en aantrekkelijkere afname-omgeving voor de examens.
Het programma is een samenwerking tussen het CvTE, Stichting Cito, Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).
We richten ons eerst op de digitalisering van centrale examens voor vmbo, havo en vwo. Samen met scholen, leraren en leerlingen werken we aan toekomstbestendige examens.
In gesprek
Vanuit het programma gaan wij graag in gesprek met iedereen die ideeën heeft over de digitalisering van centrale examens. Heb je zelf gewerkt aan examen- of beoordelingstools? Of wil je ervaringen delen uit de praktijk? Dan horen we graag van je.
Niet alleen docenten en scholen zijn welkom, maar ook leerlingen en organisaties die werken aan digitale onderwijsvernieuwing.
Wil je met ons in gesprek? Stuur dan een e-mail naar digitaal@cvte.nl. Hieronder lees je meer over de projecten. Heb je interesse in een project? Geef dit dan aan bij je aanmelding.
De projecten
In dit project brengen we in kaart wat scholen technisch nodig hebben om digitale centrale examens goed en veilig te kunnen afnemen. We onderzoeken welke infrastructuur vereist is voor verschillende toekomstscenario’s, zoals digitale schrijf- en luisterexamens of geavanceerde wiskundetools, en hoe scholen dat kunnen organiseren. Het doel is te komen tot een helder advies over wat er nodig is om verdere digitalisering mogelijk te maken én scholen hierbij te ondersteunen.
In dit project onderzoeken we of game-based assesments, in het Nederlands letterlijk ‘spelgebaseerde beoordelingen’, hun belofte waarmaken en tegemoet komen aan de breed gedeelde onderwijs-wens om authentieker te toetsen. Zo’n toetsomgeving kan leerlingen misschien meer mogelijkheden bieden om naast hun kennis en vaardigheden meer van hun talent, denkkracht en creativiteit te laten zien. Dat zou het ook makkelijker kunnen maken competenties van leerlingen realistischer en meer valide zichtbaar te maken. Het project bouwt voort op eerder onderzoek bij ketenpartners.
In dit project onderzoeken we hoe we kijk- en luistervaardigheid digitaal kunnen examineren bij moderne vreemde talen. We bekijken welke vormen van digitale afname en beoordeling haalbaar en wenselijk zijn, bijvoorbeeld bij grote examens zoals Engels. Het doel is om in 2026 een goed onderbouwd advies te geven over hoe deze vaardigheden op een valide en praktische manier digitaal kunnen worden opgenomen in het centraal examen.
In dit project werken we aan het digitaliseren van de voorbereiding, afname en beoordeling van de centraal schriftelijke praktische examens (cspe’s) in het vmbo. We zoeken naar manieren om informatievoorziening, het gebruik van digitale hulpmiddelen tijdens de afname, het registreren van scores en de koppeling met leerlingvolgsystemen eenvoudiger, betrouwbaarder en minder foutgevoelig te maken. Zo willen we het proces voor scholen en docenten verbeteren én voorbereiden op toekomstige flexibilisering van examens in het vmbo.
In dit project onderzoeken we hoe digitale examens in de toekomst flexibeler kunnen worden afgenomen, bijvoorbeeld met verschillende applicaties of op maat gemaakte software voor specifieke vakken. We kijken hoe we deze flexibiliteit technisch veilig kunnen organiseren, zonder in te leveren op gelijke afnamecondities voor alle leerlingen. Het doel is om scholen en het examenstelsel voor te bereiden op toekomstige digitale examenvormen die beter aansluiten bij vakvernieuwingen en uiteenlopende leerlingbehoeften.
In dit project onderzoeken we wensen en behoeften van leerlingen en docenten bij de mogelijke digitalisering van centrale examens. Het gaat over alle fases van de toetscyclus, al ligt de nadruk op de fases van afname en nakijken. Leerlingen kunnen via sessies met focusgroepen en vragenlijsten hun bevindingen delen. Voor docenten wordt een panel ingericht van waaruit zij over langere tijd hun input kunnen leveren over verschillende vraagstukken rondom digitalisering van centrale examens.
In dit project onderzoeken we hoe AI kan helpen bij het maken van goede toetsvragen voor centrale examens. We kijken of AI bestaande vragen kan variëren of nieuwe vragen kan bedenken die inhoudelijk kloppen en aansluiten bij de leerdoelen. Het doel is om het werk van toetsconstructeurs te ondersteunen en het maken van examens sneller en efficiënter te maken, met behoud van kwaliteit en betrouwbaarheid.
In dit project onderzoeken we hoe AI kan helpen bij het nakijken van open vragen in centrale examens, zoals schrijfopdrachten of uitleg bij wiskunde. We bouwen en testen hulpmiddelen die leraren kunnen ondersteunen bij het beoordelen, met als doel om dit werk sneller en consistenter te maken. Daarbij letten we goed op de wensen van docenten en de regels rond privacy en eerlijk gebruik van AI.
In dit project wordt ingezet op het ophalen van kennis uit het buitenland, gericht op de inzet van digitalisering en AI bij examens. Wij zijn ons bewust van de meerwaarde van internationale samenwerking op het gebied van onderwijskundig meten, om zo van de verschillen en overeenkomsten met andere landen, binnen en buiten Europa, te leren.
In dit project onderzoeken we hoe de processen rond de centrale examens slimmer en eenvoudiger kunnen worden ingericht. Denk bijvoorbeeld aan het verbeteren van de samenwerking tussen digitale systemen, het makkelijker maken van administratieve handelingen op scholen en het automatisch uitwisselen van gegevens. Ook kijken we hoe scholen beter ondersteund kunnen worden bij het plannen, afnemen en beoordelen van examens. Het doel is minder werkdruk, minder fouten en een soepel examenproces voor alle betrokkenen.
In dit project onderzoeken we of en hoe proctoring - dat is digitaal toezicht via webcam, microfoon, schermopname en speciale software - kan bijdragen aan veilige en flexibele afname van centrale examens. In het project worden verschillende vormen van proctoring onderzocht en beoordeeld op betrouwbaarheid, fraudepreventie, gebruiksvriendelijkheid en ethiek.
In dit project ontwikkelen we een instrument dat toetsdeskundigen meer inzicht geeft in de antwoorden van vmbo bb- en kb-leerlingen op digitale examenvragen en op de beoordeling daarvan door docenten. De tool clustert en analyseert antwoorden per vraag. Een toetsdeskundige kan vervolgens zien wat voor soort antwoorden er gegeven zijn en of er binnen zo’n cluster van antwoorden discrepanties in de beoordeling zijn. De beoordelingsanalyse helpt bij het evalueren van de vragen en het correctievoorschrift, en draagt daarmee bij aan het continue proces van borgen en verbeteren van de examenkwaliteit.
In dit project onderzoeken we hoe schrijfvaardigheid bij Nederlands digitaal kan worden getoetst in het centraal examen. Als eerste in het vmbo-tl, maar op termijn ook voor havo en vwo. We bekijken hoe digitale middelen kunnen helpen bij het geven van schrijfopdrachten, het maken van antwoorden en het beoordelen ervan door docenten.
In dit project verkennen we hoe digitale hulpmiddelen bij het maken van examenopgaven (b.v. meetkunde, statistiek, algebra, etc.) gebruikt kunnen worden in het centraal examen. We onderzoeken hoe deze tools wiskundig inzicht beter kunnen toetsen dan bijvoorbeeld de huidige grafische rekenmachine, en wat er nodig is om dit goed en eerlijk in te voeren. In 2026 geven we advies over mogelijke scenario’s voor digitale ondersteuning in het examen vanaf 2030.