Vanuit het onderzoeksprogramma toetsen primair onderwijs (po) zijn twee onderzoeken afgerond. In beide onderzoeken is onder andere gekeken naar het selectie-effect zoals beschreven in de Terugblik 2025 als mogelijke verklaring voor de verschillen in prestaties van leerlingen met hetzelfde voorlopige schooladvies bij de verschillende doorstroomtoetsen.
Onderzoek totstandkoming schooladviezen
HAN University of Applied Sciences heeft in opdracht van het College voor Toetsen en Examens (CvTE) onderzoek gedaan naar hoe leerkrachten uit groep 8 data uit verschillende informatiebronnen gebruiken bij het opstellen van het schooladvies. Hierbij is ook gekeken naar de rol van de doorstroomtoets. Dit onderzoek was de eerste verkenning naar de vraag of verschillen in (voorlopige) schooladvisering een relatie hebben met de keuze voor een doorstroomtoets. In de onderzoeksresultaten lijken hiervoor geen aanwijzingen te zijn.
Het schooladvies blijkt vaak de uitkomst van een gezamenlijk besluit. Scholen combineren hiervoor systematisch data uit leerlingvolgsystemen (LVS’en) met intuïtieve data uit (dagelijkse) observaties. De LVS-toetsen spelen hierbij een belangrijke rol, vooral op de onderdelen Rekenen en Lezen.
Uit het onderzoek blijkt dat het voorlopig schooladvies en het toetsadvies in de meeste gevallen met elkaar overeen komen. Daar waar het voorlopig schooladvies en het toetsadvies niet overeenkomen wegen leerkrachten per specifieke leerling alle beschikbare informatie om te komen tot een definitief schooladvies. Ook blijkt dat leerkrachten verschillen in hun overwegingen voor het wel of niet bijstellen van het voorlopig schooladvies als het toetsadvies hoger is.
Doorstroomonderzoek eindtoetsen 2022
Stichting Cito heeft een verkennend onderzoek uitgevoerd naar doorstroom in het voortgezet onderwijs (vo) op basis van de eindtoetsafname van schooljaar 2021-2022. Dit in aanloop naar het doorstroomonderzoek dat in 2027 plaatsvindt op basis van de eerste doorstroomtoetsafname uit 2024. Hoewel het huidige onderzoek betrekking heeft op de eindtoetsdata van het vorige stelsel zijn de resultaten ook relevant voor het doorstroomtoetsselsel. De grenswaarden van de huidige toetsadviezen zijn namelijk gebaseerd op de toetsadviesgrenzen van de Centrale Eindtoets. Uit de analyses blijkt dat deze toetsadviesgrenzen over het algemeen op de juiste plek lagen. Waar dit niet het geval is, adviseren de onderzoekers om nog tot en met 2027 aanvullende gegevens te verzamelen voordat eventuele wijzigingen worden doorgevoerd. Daarom zien wij nu, op basis van dit onderzoek, geen reden om de toetsadviesgrenzen bij te stellen. Daarnaast blijkt uit dit onderzoek dat het toetsadvies een goede voorspeller is voor het onderwijsniveau dat leerlingen volgen in het derde leerjaar van het vo.
Uit de analyse blijkt ook dat er geen noemenswaardige verschillen zijn tussen de verschillende eindtoetsen in de relatie tussen het voorlopig schooladvies en de plaatsing in het vo. Daarom concluderen de onderzoekers dat de scholen die voor een bepaalde toets kiezen vergelijkbaar zijn in de manier waarop voorlopige schooladviezen worden gegeven aan leerlingen met een gelijke vaardigheid. Dit is een sterke aanwijzing dat dit selectie-effect ook slechts van beperkte invloed is op de waargenomen prestatieverschillen tussen de toetsen in het huidige doorstroomtoetsstelsel. Er zijn namelijk geen redenen om aan te nemen dat de manier waarop scholen een toets kiezen in het huidige stelsel anders is.
Invloed van selectie-effecten
Op basis van beide onderzoeken lijkt dat selectie-effecten op schoolniveau met betrekking op de schooladviezen nauwelijks een rol spelen in de verschillen in resultaten die we zien tussen de verschillende doorstroomtoetsen.
Benieuwd naar andere onderzoeken naar de doorstroomtoetsen? Bekijk dan onze onderzoekspagina.